Hastayla veya kullanıcıyla doğrudan ya da dolaylı temas eden her cihaz için biyolojik güvenlik gösterilmelidir. ISO 10993-1, bunun bir test listesiyle değil, risk yönetimi içinde yürütülen bir değerlendirmeyle yapılmasını ister. Temasın türü ve süresi, hangi biyolojik etkilerin ele alınacağını belirler. Cilde kısa süre temas eden bir cihaz ile kalıcı bir implantın değerlendirme kapsamı çok farklıdır.
Değerlendirme nasıl planlanır?
Önce cihaz sınıflandırılır: temas tipi (yüzey, dış iletişimli, implant), temas eden doku ve temas süresi. Bu üçlü, hangi biyolojik etkilerin ele alınacağını belirler. Plan (BEP), bu gerekçeyi ve mevcut verinin nerede yeterli olduğunu açıkça yazar.
Değerlendirme malzemeden başlar. Kimyasal karakterizasyon (ISO 10993-18) ile elde edilen veriler toksikolojik risk değerlendirmesiyle yorumlanır; bu yol, çoğu zaman gereksiz hayvan deneylerinin önüne geçer. Eksik kalan noktalar teste gider.
Hangi testler gündeme gelir?
Cihazın temas tipine ve süresine göre şunlardan gerekli olanlar seçilir:
- Sitotoksisite, duyarlılık (sensitizasyon) ve irritasyon — neredeyse her temaslı cihazda
- Akut sistemik toksisite ve materyal aracılı pirojenite
- Genotoksisite — uzun süreli temas ve implantlarda
- İmplantasyon ve kan uyumluluğu (hemokompatibilite) — kan yolu ve implant cihazlarında
Test yaptırmadan önce numune hazırlama, ekstraksiyon koşulları ve kabul kriterleri laboratuvarla birlikte netleştirilir. Yanlış ekstraksiyon koşuluyla alınan sonuç, tekrarı zor bir maliyettir.
Sonuçlar teknik dosyaya nasıl bağlanır?
Test raporları tek başına yeterli değildir. Biyolojik değerlendirme raporu (BER); planı, toplanan veriyi, testlerin gerekçesini ve sonuçların yorumunu tek belgede birleştirir. Bu rapor risk yönetim dosyasına bağlanır: her biyolojik tehlike için kalan riskin kabul edilebilirliği gösterilir.
Ayrıca GSPR kontrol listesinde biyouyumlulukla ilgili maddelerin karşısında bu raporun adı ve revizyonu yer almalıdır. Malzeme, tedarikçi, üretim prosesi veya sterilizasyon yöntemi değişirse değerlendirme yeniden ele alınır.
Neleri kapsar?
- Biyolojik değerlendirme planı (BEP) ve raporu (BER)
- Malzeme ve üretim prosesi bilgisinin toplanması
- Test stratejisi, laboratuvar seçimi ve test planının netleştirilmesi
- Test raporlarının değerlendirilmesi ve risk yönetim dosyasına bağlanması
Kimyasal karakterizasyon ve toksikolojik risk değerlendirmesi
ISO 10993-1 değerlendirmeye malzemeden başlamayı öngörür. Kimyasal karakterizasyon (ISO 10993-18), bitmiş ve sterilize edilmiş cihazdan çıkabilecek maddeleri tanımlar: ekstrakte edilebilirler ve gerçek kullanım koşullarında salınanlar. Analizin hangi eşiğin altını raporlamayacağı baştan belirlenir; bu eşik cihazın temas süresine ve hastanın maruz kalacağı miktara göre hesaplanır.
Karakterizasyon için gönderilen numunenin seri üretim koşullarında üretilmiş ve sterilize edilmiş olması gerekir; prototipten alınan sonuç, üretime geçildiğinde tekrarlanmak zorunda kalır. Ekstraksiyon çözücüleri ve süresi de cihazın gerçek temas koşullarını yansıtacak biçimde ISO 10993-12’ye göre seçilir.
Bulunan maddeler toksikolojik risk değerlendirmesiyle yorumlanır (ISO 10993-17). Her madde için tolere edilebilir maruziyet hesaplanır ve cihazdan gelen tahmini doza karşı konur. Bu yol iki şey kazandırır: gereksiz hayvan deneyi yapılmaz ve malzeme değiştiğinde değerlendirme hızla güncellenir. Açıkta kalan uç noktalar teste gider.
Standartlar değişti: irritasyon artık ayrı bölümde
2021’de ISO 10993-10 ile ISO 10993-23 birbirinden ayrıldı. Duyarlılık (sensitizasyon) testleri ISO 10993-10:2021’de kaldı, irritasyon testleri ISO 10993-23:2021’e taşındı. Yeni bölüm, yeniden yapılandırılmış insan epidermisi (RhE) modelleriyle yapılan in vitro yöntemleri ayrıntılı olarak tarif eder ve hayvan deneyine gitmeden önce bu yolun denenmesini bekler.
Pratik sonucu şudur: eski tarihli bir dosyada irritasyon için yalnızca hayvan testi varsa, bugün bu tek başına güncel kabul edilmeyebilir. Aynı dönemde ISO 10993-18 ve ISO 10993-17 de yenilendi. Dosyada hangi bölümün hangi yılki sürümüne göre çalışıldığı tek tek yazılır; onaylanmış kuruluşun ilk baktığı yerlerden biri budur.
Standart sürümleri teknik dosyadaki GSPR kontrol listesinde de güncel tutulur.
Test laboratuvarı nasıl seçilir?
Test hizmeti alırken bakılacak ilk şey laboratuvarın ilgili standart için akreditasyonu, ikincisi o cihaz tipindeki deneyimidir. Numune sayısı, ekstraksiyon koşulları, kontrol maddeleri ve kabul kriterleri teklif aşamasında yazılı olarak netleşmelidir.
İkinci nokta takvimdir. Uzun süreli temas ve implant cihazlarda bazı testler aylar sürer; bu süre proje planına baştan girmezse sertifika takvimini o belirler. Üçüncüsü raporun içeriğidir: sonuç tablosu yetmez, yöntem sapmaları ve ham veri de raporda bulunmalıdır — onaylanmış kuruluş bunları sorar.
Numune göndermeden önce cihazın hangi konfigürasyonunun test edileceği karara bağlanır. Ürün ailesi içinde en zorlayıcı varyant seçilir ve bu seçim gerekçesiyle yazılır; aksi hâlde sonuç yalnızca test edilen varyantı kapsar.
Sık karşılaşılan sorunlar
Yalnızca hammadde tedarikçisinin biyouyumluluk beyanına dayanmak yeterli değildir. Değerlendirme, bitmiş ve sterilize edilmiş cihaz üzerinden yapılmalıdır. Üretimde kullanılan yardımcı maddeler, kalıp ayırıcılar ve sterilizasyon kalıntıları sonucu değiştirebilir. Malzeme veya tedarikçi değiştiğinde değerlendirme de güncellenmelidir.
